Mobil Uygulama Erişilebilirliği: 2025/10 Genelgesi Mobili de Kapsıyor (Rehber)

Mobil Uygulama Erişilebilirliği: 2025/10 Genelgesi Mobili de Kapsıyor (Rehber)

Kısa cevap: Mobil uygulama erişilebilirliği, bir uygulamanın TalkBack ve VoiceOver gibi ekran okuyucularla, büyütülmüş yazı tipiyle, yeterli kontrastla ve rahat dokunma hedefleriyle herkes tarafından kullanılabilmesidir. Türkiye'de 2025/10 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi yalnızca web sitelerini değil mobil uygulamaları da kapsar; asgari hedef WCAG 2.2 Düzey A'dır ve kapsamdaki kurumlar için son tarih 21 Haziran 2026'dır.

Web erişilebilirliği konuşulurken mobil uygulamalar sık sık gözden kaçıyor. Oysa Türkiye'deki düzenlemenin adı bile açık: "Web Siteleri ile Mobil Uygulamaların Erişilebilirliği". Uygulamanız varsa, erişilebilirlik yükümlülüğü uygulamanız için de geçerli. Bu rehberde mobil erişilebilirliğin temel alanlarını, WCAG 2.2'nin mobile nasıl uygulandığını ve iOS/Android'in yerleşik araçlarıyla kendi öz-denetiminizi nasıl yapacağınızı anlatıyoruz.

İçindekiler

• Mobil uygulama erişilebilirliği nedir?
• 2025/10 Genelgesi mobil uygulamaları kapsıyor mu?
• Mobilde en kritik 5 erişilebilirlik alanı nedir?
• WCAG 2.2 mobil uygulamalara nasıl uygulanır?
• iOS'ta VoiceOver ile uygulama erişilebilirlik testi nasıl yapılır?
• Android'de TalkBack ile uygulama testi nasıl yapılır?
• Yayın öncesi mobil erişilebilirlik kontrol listesi
• Mobil web siteniz de kapsamda
• Sıkça Sorulan Sorular

Mobil uygulama erişilebilirliği nedir?

Mobil uygulama erişilebilirliği, bir iOS veya Android uygulamasının görme, işitme, motor ve bilişsel farklılıkları olan kullanıcılar dahil herkes tarafından bağımsızca kullanılabilmesidir. Pratikte bu, uygulamanın ekran okuyucuyla gezilebilmesi, metinlerin büyütülebilmesi, düğmelerin parmakla rahat basılabilecek boyutta olması ve içeriğin yeterli kontrastla sunulması demektir.

Mobil erişilebilirlik web erişilebilirliğinden ayrı bir evren değildir; aynı ilkelerin (algılanabilirlik, çalıştırılabilirlik, anlaşılabilirlik, sağlamlık) dokunmatik ekrana ve mobil işletim sistemlerine uyarlanmış halidir. Fark, kullanılan yardımcı teknolojilerdedir: masaüstünde NVDA veya JAWS gibi ekran okuyucular öne çıkarken, mobilde işletim sistemlerinin yerleşik araçları kullanılır. TalkBack, Android'in yerleşik ekran okuyucusudur; VoiceOver ise iOS'un yerleşik ekran okuyucusudur. Görme engelli (ve az gören) kullanıcıların büyük bölümü telefonlarını bu iki araçla kullanır; uygulamanız bu araçlarla çalışmıyorsa o kullanıcılar için fiilen kapalıdır.

Konunun genel çerçevesi için dijital erişilebilirlik rehber sayfamıza bakabilirsiniz; bu yazı özel olarak mobil tarafa odaklanır.

2025/10 Genelgesi mobil uygulamaları kapsıyor mu?

Evet. 21 Haziran 2025 tarihli ve 32933 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 2025/10 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi'nin konusu "Web Siteleri ile Mobil Uygulamaların Erişilebilirliği"dir; yani mobil uygulamalar düzenlemenin adında ve kapsamında açıkça yer alır. Genelge, 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanun'a dayanır ve asgari standart olarak WCAG 2.2 Düzey A'yı işaret eder.

Takvim ve yaptırım çerçevesi özetle şöyledir:

Bunun pratik anlamı şudur: kurumunuzun hem web sitesi hem mobil uygulaması varsa, yalnızca siteyi iyileştirip uygulamayı olduğu gibi bırakmak kapsamın yarısını karşılamak demektir. Genelgenin tam metni, kapsadığı kurum türleri ve takvimi için 2025/10 Genelgesi regülasyon sayfamızı inceleyebilirsiniz. Denetimin nasıl işleyeceğini merak ediyorsanız izleme ve denetleme komisyonu rehberimiz süreci ayrıntısıyla anlatır.

Mobilde en kritik 5 erişilebilirlik alanı nedir?

Mobil uygulamalarda sorunların büyük bölümü beş alanda toplanır: ekran okuyucu desteği, dokunma hedefi boyutu, dinamik yazı tipi, renk kontrastı ve odak sırası. Bu beş alanı düzelten bir ekip, en yaygın erişilebilirlik engellerinin çoğunu ortadan kaldırmış olur.

1. Ekran okuyucu desteği (TalkBack / VoiceOver)

Her etkileşimli öğenin anlamlı bir erişilebilirlik etiketi olmalıdır. Simge düğmeleri en sık takılan noktadır: çöp kutusu simgesi ekranda nettir ama etiketi yoksa ekran okuyucu yalnızca "düğme" der. Kullanıcı neyi sileceğini bilemez. Görsellere içerik taşıyorlarsa açıklama, dekoratiflerse "yoksay" işareti verilmelidir.

2. Dokunma hedefi boyutu

WCAG 2.2'nin 2.5.8 Target Size (Minimum) kriteri (Düzey AA), dokunma hedeflerinin en az 24x24 CSS pikseli olmasını ister. Platform kılavuzları bunun üzerine daha cömert hedefler önerir: Apple Human Interface Guidelines en az 44x44 punto, Android'in erişilebilirlik kılavuzu en az 48x48 dp önerir. Küçük hedefler yalnızca motor becerisi kısıtlı kullanıcıları değil, otobüste tek elle telefon kullanan herkesi zorlar.

3. Dinamik yazı tipi

Kullanıcılar işletim sistemi ayarından yazı tipini büyütebilir (iOS'ta Dynamic Type, Android'de yazı tipi ölçeği). Uygulamanız bu ayara saygı göstermeli, metin büyüdüğünde içerik kesilmemeli, üst üste binmemeli ve düğmeler ekran dışına taşmamalıdır. Sabit piksel yükseklikli kutulara sıkıştırılmış metin, mobilde en yaygın kırılma nedenlerindendir.

4. Renk kontrastı

Normal boyutlu metin için WCAG'ın önerdiği kontrast oranı en az 4,5:1'dir (1.4.3, Düzey AA). Mobilde bu konu masaüstünden daha kritiktir çünkü telefonlar güneş ışığında, düşük parlaklıkta ve pil tasarrufu modunda kullanılır. Açık gri metin ofis ekranında okunur görünebilir; öğlen güneşinde okunmaz.

5. Odak ve okuma sırası

Ekran okuyucu, öğeleri geliştiricinin tanımladığı sırayla gezer. Görsel yerleşim ile okuma sırası uyuşmuyorsa (örneğin fiyat bilgisi "satın al" düğmesinden sonra okunuyorsa) kullanıcı bağlamı kaybeder. Modal pencere açıldığında odak pencereye taşınmalı, kapanınca kaldığı yere dönmelidir.

WCAG 2.2 mobil uygulamalara nasıl uygulanır?

WCAG aslen web içeriği için yazılmıştır; ancak W3C'nin WCAG2ICT çalışması, başarı kriterlerinin mobil uygulamalar dahil web dışı yazılımlara nasıl uygulanacağını açıklar ve EN 301 549 standardı da mobil yazılımı bu mantıkla kapsar. Yani "WCAG sadece siteler için" ifadesi pratikte geçerli değildir: mobil WCAG uygulaması, kriterlerin dokunmatik bağlama çevrilmesiyle yapılır.

Çeviri mantığı birkaç örnekle netleşir:

• 1.1.1 Metin olmayan içerik: Web'de alt özniteliği neyse, iOS'ta accessibilityLabel, Android'de contentDescription odur.
• 2.1.1 Klavye: Mobilde karşılığı harici klavye ve anahtar erişimi (switch access) desteğidir; odaklanabilir olmayan özel bileşenler burada sınıfta kalır.
• 2.4.3 Odak sırası: Ekran okuyucunun gezinme sırası mantıklı olmalıdır; görsel sıra ile programatik sıra eşleşmelidir.
• 2.5.8 Hedef boyutu: Dokunma hedefleri için asgari boyut kriteri mobilde doğrudan ve harfiyen uygulanır.
• 1.4.4 Metnin yeniden boyutlandırılması: Mobil karşılığı dinamik yazı tipi desteğidir.

Kriterlerin tamamını tek tek ele alan WCAG 2.2 AA uyum kontrol listemiz web odaklıdır ama kriter mantığını öğrenmek için mobil ekipler açısından da iyi bir başvurudur.

iOS'ta VoiceOver ile uygulama erişilebilirlik testi nasıl yapılır?

iOS'ta temel uygulama erişilebilirlik testi, VoiceOver'ı açıp uygulamanın ana akışlarını yalnızca sesli geri bildirimle tamamlamaya çalışmaktır; ek yazılım gerekmez. Aşağıdaki adımlar bir geliştirici veya ürün sahibi için 30-45 dakikalık bir öz-denetim turudur:

1. VoiceOver'ı açın: Ayarlar > Erişilebilirlik > VoiceOver. İpucu: Erişilebilirlik Kısayolu'nu tanımlarsanız yan düğmeye üç kez basarak açıp kapatabilirsiniz.
2. Temel hareketleri öğrenin: Sağa/sola kaydırma öğeler arasında gezinir, çift dokunma seçili öğeyi etkinleştirir, üç parmakla kaydırma sayfayı kaydırır.
3. Ekranı görmeden gezinin: Uygulamanızın en kritik akışını (kayıt, arama, satın alma gibi) ekrana bakmadan, yalnızca VoiceOver'ın okuduklarıyla tamamlamayı deneyin. Takıldığınız her nokta bir bulgudur.
4. Etiketleri dinleyin: Her düğme ve simge için okunan metni not edin. "Düğme", "görüntü" gibi boş okumalar eksik accessibilityLabel demektir.
5. Dinamik yazı tipini test edin: Ayarlar > Erişilebilirlik > Ekran ve Metin Boyutu > Daha Büyük Metin ile boyutu en yükseğe çekin; kesilen, üst üste binen veya kaybolan içerik arayın.
6. Geliştirici tarafında derinleşin: Xcode ile birlikte gelen Accessibility Inspector, simülatörde eksik etiketleri, kontrast sorunlarını ve dokunma hedeflerini denetlemenizi sağlar.

Bu turu her sürümde tekrarlamak, gerilemeleri (yeni eklenen etiketsiz düğme gibi) erken yakalar.

Android'de TalkBack ile uygulama testi nasıl yapılır?

Android'de uygulama erişilebilirlik testi iki ücretsiz araçla yapılır: TalkBack ile manuel gezinme ve Google'ın Accessibility Scanner uygulamasıyla otomatik öneri taraması. Adımlar:

1. TalkBack'i açın: Ayarlar > Erişilebilirlik > TalkBack (menü yolu üreticiye göre küçük farklılık gösterebilir).
2. Hareketleri öğrenin: Sağa/sola kaydırma öğeler arasında dolaşır, çift dokunma etkinleştirir, iki parmakla kaydırma sayfayı kaydırır.
3. Kritik akışı sesle tamamlayın: iOS'taki gibi en önemli kullanıcı akışını yalnızca TalkBack geri bildirimiyle bitirmeyi deneyin; her tıkanma noktasını kaydedin.
4. Accessibility Scanner kurun: Google'ın Play Store'daki ücretsiz Accessibility Scanner uygulaması, açık olan ekranı analiz eder; eksik içerik etiketi, küçük dokunma hedefi ve düşük kontrast için somut öneriler listeler.
5. Yazı tipi ölçeğini büyütün: Ekran ayarlarından yazı tipi boyutunu en yükseğe alın ve tüm ekranları gezin; taşma ve kesilmeleri not edin.
6. Harici klavye ile deneyin: Bluetooth klavye bağlayıp Tab/ok tuşlarıyla gezinin; odak görünür mü, sıra mantıklı mı kontrol edin.

Otomatik tarayıcıların mobilde de sınırı vardır: Accessibility Scanner öneri üretir ama okuma sırasının mantıklı olup olmadığını veya bir etiketin gerçekten anlamlı olup olmadığını ancak insan değerlendirir. Otomatik + manuel kombinasyonu şarttır.

Yayın öncesi mobil erişilebilirlik kontrol listesi

Her sürüm yayınından önce şu listeyi geçin. "Evet" diyemediğiniz her madde, backlog'a girecek bir bulgudur:

1. Tüm etkileşimli öğelerin anlamlı erişilebilirlik etiketi var mı (simge düğmeleri dahil)?
2. İçerik taşıyan görsellerin açıklaması, dekoratif görsellerin "yoksay" işareti var mı?
3. Dokunma hedefleri asgari boyutun (WCAG 2.2'ye göre en az 24x24 CSS pikseli, platform önerilerine göre 44 pt / 48 dp) altında mı kontrol edildi mi?
4. Uygulama, sistem yazı tipi büyütmesine kırılmadan uyum sağlıyor mu?
5. Metin/zemin kontrastı normal metinde en az 4,5:1 mi?
6. Ekran okuyucunun okuma sırası görsel düzenle tutarlı mı?
7. Modal ve alt sayfalarda odak yönetimi doğru mu (açılınca içeri, kapanınca geri)?
8. Kritik akış yalnızca TalkBack/VoiceOver ile baştan sona tamamlanabiliyor mu?
9. Videolarda altyazı, sesli içerikte metin alternatifi var mı?
10. Yanıp sönen veya hızlı yinelenen animasyon var mı; varsa kaldırıldı veya kullanıcı kontrolüne bağlandı mı?
11. Hata mesajları yalnızca renkle değil metinle de iletiliyor mu?
12. Son sürümde eklenen yeni ekranlar bu listeden geçirildi mi?

Mobil web siteniz de kapsamda: neden ayrıca test etmelisiniz?

Birçok kurumun "mobil varlığı" yalnızca native uygulama değildir; trafiğin önemli bölümü mobil tarayıcıdan gelen web sitesine gider. Genelge web sitelerini de kapsadığı için mobil web deneyiminiz aynı yükümlülüğün diğer yarısıdır ve iyi haber şu ki web tarafı otomatik araçlarla çok daha kolay ölçülür.

Erişilebilir Çerez, KVKK çerez onayı ile WCAG/EAA erişilebilirlik uyumunu tek panelde yöneten Türkiye merkezli bir platformdur. Buradaki sınırı dürüstçe çizelim: tarama altyapımız web siteleri içindir; native mobil uygulamaları taramaz. Native uygulama denetimi için doğru yol, bu yazıdaki platform araçları (VoiceOver, TalkBack, Accessibility Inspector, Accessibility Scanner) ile manuel testtir; kapsamlı bir yükümlülük söz konusuysa uzman bir erişilebilirlik denetimi de eklenmelidir. Web tarafınız içinse işiniz kolay: ücretsiz erişilebilirlik testi aracımızla mobil ziyaretçilerin gördüğü sitenizin WCAG durumunu birkaç dakikada ölçebilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

2025/10 Genelgesi mobil uygulamalar için hangi standardı istiyor?

Genelge, asgari standart olarak WCAG 2.2 Düzey A'yı işaret eder ve bu hedef hem web siteleri hem mobil uygulamalar için geçerlidir. WCAG aslen web için yazıldığından, kriterler mobil uygulamalara W3C'nin WCAG2ICT rehberliğindeki mantıkla uyarlanır: alt metin yerine erişilebilirlik etiketi, klavye yerine ekran okuyucu ve anahtar erişimi gibi.

TalkBack ve VoiceOver nedir?

TalkBack, Android işletim sisteminin yerleşik ekran okuyucusudur; VoiceOver ise iOS'un yerleşik ekran okuyucusudur. İkisi de ekrandaki öğeleri sesli olarak okur ve dokunma hareketleriyle gezinmeyi sağlar. Görme engelli (ve az gören) kullanıcılar telefonlarını ağırlıklı olarak bu iki araçla kullanır; ek bir uygulama kurulumu gerekmez.

Uygulama erişilebilirlik testi için hangi araçlar ücretsiz?

Temel araçların tamamı ücretsizdir: iOS'ta VoiceOver ve Xcode ile gelen Accessibility Inspector, Android'de TalkBack ve Google'ın Play Store'daki Accessibility Scanner uygulaması. Bu araçlarla eksik etiket, küçük dokunma hedefi ve kontrast sorunlarının önemli bölümünü kendi ekibinizle tespit edebilirsiniz; okuma sırası ve etiket kalitesi gibi konular için manuel test şarttır.

Dokunma hedefi en az kaç piksel olmalı?

WCAG 2.2'nin 2.5.8 Target Size (Minimum) kriteri (Düzey AA), dokunma hedeflerinin en az 24x24 CSS pikseli olmasını ister. Platform kılavuzları daha geniş hedefler önerir: Apple Human Interface Guidelines en az 44x44 punto, Android erişilebilirlik kılavuzu en az 48x48 dp. Pratik öneri, platform değerlerini hedeflemek ve WCAG değerini mutlak alt sınır saymaktır.

Erişilebilir Çerez mobil uygulamamı tarayabilir mi?

Hayır. Erişilebilir Çerez'in WCAG tarayıcısı web sitelerini analiz eder; native iOS/Android uygulamalarını taramaz. Native uygulamanız için platformların yerleşik araçlarıyla öz-denetim, manuel ekran okuyucu testi ve gerekiyorsa uzman denetim öneririz. Mobil tarayıcıdan erişilen web siteniz içinse ücretsiz erişilebilirlik testimizle somut bir WCAG raporu alabilirsiniz.

Mobil uygulama erişilebilirliği için son tarih ne zaman?

2025/10 sayılı Genelge kapsamındaki kurumlar için son tarih 21 Haziran 2026'dır; e-ticaret tarafı için takvim 2027'yi işaret eder. Tespit edilen uygunsuzluklarda 5378 sayılı Kanun'a dayanan idari yaptırımlar tespit başına 5.000–25.000 TL aralığındadır. Tarihe kadar beklemek yerine bulgu listesini şimdiden çıkarıp sprint planına yaymak en düşük maliyetli yoldur.

Önce ölçün, sonra iyileştirin. Mobil uygulamanız için bu rehberdeki öz-denetim adımlarını uygulayın; mobil ziyaretçilerin kullandığı web siteniz içinse tahmin etmeyin: ücretsiz erişilebilirlik testi ile sitenizin WCAG skorunu görün ve önem sırasına dizilmiş ihlal listesiyle işe başlayın. Web tarafında kullanıcı tercihleri katmanı ve sürekli izleme için erişilebilirlik widget'ı ürün sayfamızı inceleyebilirsiniz.

Kaynaklar:

• 2025/10 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi (Resmî Gazete, 21.06.2025, Sayı 32933)
• W3C WCAG 2.2: Target Size (Minimum) 2.5.8
• W3C WCAG2ICT: WCAG'ın Web Dışı Yazılımlara Uygulanması
• Apple Human Interface Guidelines: Accessibility
• Google Android Erişilebilirlik Yardımı: Dokunma Hedefi Boyutu