KAİK Uyumluluğu — Kamu Bilişim Hizmetleri Erişilebilirlik Kılavuzu
Kısa cevap: KAİK (Kamu Bilişim Hizmetleri Erişilebilirlik Kılavuzu), Cumhurbaşkanlığı Dijital Dönüşüm Ofisi tarafından yayımlanan ve tüm kamu kurum web siteleri için erişilebilirlik standartlarını belirleyen resmi rehberdir. Kılavuz, WCAG 2.1 Level AA seviyesini esas alır ve kamu kurumlarına uyum sağlama zorunluluğu getirir. 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanun madde 7 ile birlikte kamu web sitelerinin engelli vatandaşlar için erişilebilir olmasının yasal dayanağıdır.
Bu yazıda KAİK kapsamı, uyum gereksinimleri ve değerlendirme yöntemlerini detaylıca açıklıyoruz.
İçindekiler
- KAİK nedir ve neden çıkarıldı?
- Hangi kurumlar kapsamda?
- Yasal dayanak: 5378 ve diğer mevzuat
- KAİK ve WCAG 2.1 AA ilişkisi
- Değerlendirme yöntemi
- Uyum için 10 adımlık plan
- Sıkça Sorulan Sorular
KAİK nedir ve neden çıkarıldı?
KAİK nedir sorusunun en kapsamlı cevabı: Kamu Bilişim Hizmetleri Erişilebilirlik Kılavuzu, Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Dijital Dönüşüm Ofisi tarafından 2020 yılında yayımlanmış ve sonrasında güncellenmiş bir resmi belgedir. Amacı, kamu bilişim hizmetlerinin (web siteleri, mobil uygulamalar, e-devlet hizmetleri) tüm vatandaşlar tarafından — engelli vatandaşlar dahil — kullanılabilmesini sağlamaktır.
TÜİK 2022 Türkiye Sağlık Araştırması verilerine göre Türkiye'de yaklaşık 4-5 milyon engelli vatandaş bulunmaktadır. Önemli bir kısmı interneti aktif olarak kullanmaktadır. Kamu kurumlarının e-devlet üzerinden sunduğu hizmetler (vergi, sağlık, eğitim, ulaşım) bu kitlenin erişimi için kritiktir.
Hangi kurumlar kapsamda?
KAİK, geniş bir kamu kurumu yelpazesini kapsar:
- Bakanlıklar ve bağlı kuruluşlar
- Belediyeler (büyükşehir, il, ilçe)
- Üniversiteler
- Kamu iktisadi teşebbüsleri (KİT)
- Düzenleyici ve denetleyici kurumlar (BDDK, EPDK, RTÜK vb.)
- Sosyal güvenlik kurumları (SGK)
- Cumhurbaşkanlığı bağlı kurum ve kuruluşları
- Hastaneler (Sağlık Bakanlığı bağlı)
Önemli: Özel sektör KAİK kapsamı dışındadır. Ancak özel sektör için 5378 sayılı kanun ve EAA (Avrupa Erişilebilirlik Yasası) ayrı bir uyum gereksinimi getirir.
Yasal dayanak: 5378 ve diğer mevzuat
KAİK'in yasal dayanakları şunlardır:
- 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanun (2005) — Madde 7: "Bilgi ve hizmetlere erişebilirlik" düzenlemesi
- BM Engelli Hakları Sözleşmesi — Türkiye 2009'da onayladı, Madde 9: erişilebilirlik
- Cumhurbaşkanlığı 2019/12 sayılı Genelgesi — Dijital dönüşüm kapsamında erişilebilirlik
- 6701 sayılı İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu Kanunu — Ayrımcılık yasağı
5378 sayılı kanun, mevcut kamu binalarının ve hizmetlerinin 8 yıl içinde erişilebilir hale getirilmesini öngörmüş; bu süre 2013'te dolmuştur. Web hizmetleri için süre sınırı kanunda doğrudan belirtilmemiş olsa da, KAİK güncel uyum referansıdır.
KAİK ve WCAG 2.1 AA ilişkisi
KAİK, kendi başına yeni teknik kriterler oluşturmaz; bunun yerine W3C tarafından geliştirilen WCAG 2.1 Level AA seviyesini referans alır. Bu, KAİK uyumluluğunun pratikte WCAG 2.1 AA uyumluluğu anlamına geldiği demektir.
KAİK'in WCAG'e ek olarak Türkiye'ye özgü öne çıkardığı konular:
- Türk İşaret Dili (TİD) videoları (kritik içerik için önerilir)
- Türkçe dil özniteliği (
<html lang="tr">) - Sayfa içi yardım sayfası (engelli kullanıcılar için ayrı erişim kanalı)
- E-devlet entegrasyonunda uyum kontrolü
WCAG 2.2 ve WCAG 2.1 arasındaki farklar için WCAG 2.2 Türkçe rehberimize bakabilirsiniz.
Değerlendirme yöntemi
KAİK uyumluluğu üç katmanlı değerlendirme ile ölçülür:
1. Otomatik tarama
- axe-core, Pa11y, WAVE gibi araçlarla otomatik kontroller
- Renk kontrastı, alt text varlığı, heading hiyerarşisi
- Otomatik araç tipik olarak ihlallerin %30-40'ını yakalar
2. Manuel test
- Klavye navigasyon testi (Tab, Shift+Tab, Enter, Esc)
- Ekran okuyucu testi (NVDA, JAWS, VoiceOver)
- Form akış testi
3. Engelli kullanıcı testi
- Görme engelli, motor beceri kısıtı olan kullanıcılarla gerçek senaryolar
- Görev tamamlama oranı, süresi, hata sayısı
Erişilebilir Çerez WCAG Scanner otomatik tarama katmanını sağlar ve 0-100 uyum skoru ile yol haritası sunar.
Uyum için 10 adımlık plan
Kamu kurumları için uyum yol haritası:
- Üst yönetim onayı — Erişilebilirlik politikası belgesi yayımlama
- Mevcut durum analizi — WCAG 2.1 AA başlangıç skoru
- Önceliklendirme — En çok ziyaret edilen sayfalardan başlama
- Ekip eğitimi — Geliştirici, içerik editörü, UX tasarımcı eğitimi
- Şablonların güncellenmesi — CMS şablonu, e-posta şablonları
- İçerik denetimi — Mevcut PDF, görsel, video erişilebilirlik kontrolü
- Form ve hizmet akışları — E-form, başvuru süreçleri
- Erişilebilirlik beyanı yayımlama — Footer'da link
- Geri bildirim mekanizması — E-posta, telefon, form
- Sürekli izleme — En az 3 ayda bir tarama, yıllık manuel test
Sıkça Sorulan Sorular
KAİK denetimi kim yapar?
Cumhurbaşkanlığı Dijital Dönüşüm Ofisi koordinatör konumdadır. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı Engelli ve Yaşlı Hizmetleri Genel Müdürlüğü ayrıca denetleme yapar.
Özel sektör KAİK uyumu zorunlu mu?
Doğrudan KAİK uyumluluğu sadece kamu kurumları için zorunludur. Özel sektör için 5378 sayılı kanun genel ayrımcılık yasağı kapsamında benzer yükümlülükler doğurur, ancak teknik standart referansı yoktur.
KAİK Türkçe mi yoksa İngilizce mi yazılır?
Resmi Türkçe kısaltma KAİK'tir. Bazı kaynaklarda KBHEK (Kamu Bilişim Hizmetleri Erişilebilirlik Kılavuzu) olarak da geçer.
Erişilebilirlik widget kullanmak KAİK uyumu sağlar mı?
Widget tek başına yeterli değildir. Temel HTML yapısının da WCAG uyumlu olması gerekir. Widget, kullanıcı tarafında ek esneklik (font, kontrast, animasyon) sunarak uyum deneyimini iyileştirir.
KAİK uyum sertifikası verilir mi?
Resmi bir KAİK sertifikası bulunmamaktadır. Ancak Cumhurbaşkanlığı Dijital Dönüşüm Ofisi tarafından düzenli değerlendirme raporları yayımlanmaktadır.
Kamu kurum web siteniz için KAİK uyumluluğu testi yapın. Erişilebilir Çerez Accessibility Scanner ücretsiz başlar, WCAG 2.1/2.2 AA seviyesi otomatik test ve uyum skoru sunar. Kayıt için hesap oluşturma sayfası ve detaylı planlar için fiyatlandırma sayfası.
Kaynaklar: