Dijital erişilebilirlik: herkes için erişilebilir web
Dijital erişilebilirliğin ne olduğunu, WCAG 2.2 uyumlu olmanın ne anlama geldiğini ve Türkiye'deki yasal zorunluluğu nasıl karşılayacağınızı öğrenin. Tahmin etmeyin, ölçün: gerçek tarama, ihlal raporu ve EAA beyanı.
Dijital erişilebilirlik nedir?
Dijital erişilebilirlik, web sitelerinin, mobil uygulamaların ve dijital içeriklerin; görme, işitme, motor veya bilişsel engeli olan kişiler dahil herkes tarafından kullanılabilmesidir. Dört temel ilkeye dayanır: içerik algılanabilir, arayüz işletilebilir, bilgi anlaşılabilir ve teknik olarak sağlam olmalıdır. Bu ilkelerin ölçülebilir karşılığı uluslararası WCAG 2.2 standardıdır.
WCAG 2.2 uyumlu olmak ne demek?
WCAG 2.2 uyumlu olmak, sitenizin Web İçeriği Erişilebilirlik Kılavuzu'nun (Web Content Accessibility Guidelines) 2.2 sürümündeki başarı kriterlerini karşılaması anlamına gelir. Üç uyum seviyesi vardır:
- A (asgari): Temel erişilebilirlik engellerini kaldırır. 2025/10 Genelge'nin şart koştuğu asgari seviyedir.
- AA (yaygın hedef): Renk kontrastı, klavye erişimi, odak görünürlüğü gibi yaygın gereksinimleri kapsar. Çoğu yasal düzenlemenin hedefidir.
- AAA (en yüksek): En kapsamlı gereksinimler. Genelde belirli içerik türleri için hedeflenir.
Önemli nokta: uyum bir kerelik bir rozet değildir. Site içeriği değiştikçe yeni ihlaller doğar; bu yüzden uyum ölçülen ve sürdürülen bir durumdur. Ayrıntı için WCAG 2.2 nedir Türkçe rehberimize bakın.
Türkiye'de dijital erişilebilirlik zorunlu mu?
Birçok kurum için evet. 2025/10 Cumhurbaşkanlığı Genelgesi, kamu kurumları, belediyeler, bankalar, üniversiteler, hastaneler ve okullar için web erişilebilirliğini zorunlu kılar:
- Son tarih: 21 Haziran 2026 (e-ticaret hizmetleri için 2027).
- Asgari seviye: WCAG 2.2 Düzey A.
- İdari yaptırım: tespit başına 5.000–25.000 TL.
Ayrıca AB pazarına ürün veya hizmet sunan şirketler için Avrupa Erişilebilirlik Yasası (EAA / 2019/882) yükümlülükleri geçerli olabilir. Detaylar: 2025/10 Genelge, EAA ve KAİK sayfaları.
Dijital erişilebilirlik nasıl sağlanır?
Erişilebilirlik tek tıkla elde edilen bir şey değildir; ölçüm ve iyileştirmeye dayalı bir süreçtir. Pratik adımlar:
Manuel kontrol için NVDA ile 30 dakikalık öz-denetim rehberini kullanabilirsiniz.
Erişilebilirlik aracı bu süreçte ne yapar?
Bir erişilebilirlik aracı (günlük kullanımda erişilebilirlik butonu, engelli modu, erişilebilirlik menüsü veya engelsiz web widget'ı olarak da anılır), hem ölçümü otomatikleştirir hem de kullanıcıya yardımcı özellikler sunar. Erişilebilir Çerez aracı tek satır kodla kurulur ve şunları sağlar:
- Gerçek WCAG 2.2 taraması: 0-100 uyum skoru + önem dereceli ihlal raporu.
- 41 kullanıcı özelliği + 11 hazır profil: metin boyutu, kontrast, ekran okuyucu, disleksi profili, animasyon durdurma ve daha fazlası.
- EAA beyan üreteci ve uyum kanıt paketi.
- Shadow DOM mimarisi: host sitenin CSS'ini bozmaz, native ekran okuyucu davranışını korur.
Açıkça söyleyelim: araç kurmak siteyi otomatik olarak tam uyumlu yapmaz. Aracın değeri sorunu gizlemek değil, ölçmek, önceliklendirmek ve kanıtlamaktır. Ayrıntı: erişilebilirlik aracı sayfası.
Overlay araçları ile gerçek tarama arasındaki fark
| Konu | Overlay aracı | Gerçek tarama (Erişilebilir Çerez) |
|---|---|---|
| Vaat | "Tek tıkla / anında %100 uyum" | Ölçülebilir uyum skoru ve iyileştirme yol haritası |
| Kaynak kod | Düzeltmez, sorunu gizler | İhlali kaynağıyla raporlar, önceliklendirir |
| Kanıt | Denetlenebilir rapor/beyan yok | 0-100 rapor + EAA beyanı + kanıt paketi |
| Ekran okuyucu | DOM'a müdahale edip bozabilir | Shadow DOM, native davranış korunur |
Dijital erişilebilirlik hakkında merak edilenler
Dijital erişilebilirlik nedir?
Web sitelerinin ve dijital içeriğin engelli kullanıcılar dahil herkes tarafından kullanılabilmesidir. Algılanabilir, işletilebilir, anlaşılabilir ve sağlam olmak üzere dört ilkeye dayanır; ölçütü WCAG 2.2 standardıdır.
WCAG 2.2 uyumlu olmak ne demek?
Sitenizin WCAG 2.2 başarı kriterlerini karşılaması demektir. A (asgari), AA (yaygın yasal hedef) ve AAA (en yüksek) olmak üzere üç seviye vardır. Uyum bir kerelik etiket değil, ölçülen ve sürdürülen bir durumdur.
Erişilebilirlik aracı nedir, ne işe yarar?
Sitenin erişilebilirlik durumunu ölçen ve kullanıcıya yardımcı özellikler sunan yazılımdır. Erişilebilir Çerez aracı WCAG 2.2 taraması yapar (0-100 skor + ihlal raporu) ve 41 kullanıcı özelliği sağlar.
Araç kurmak siteyi otomatik uyumlu yapar mı?
Hayır. Anında/tam uyum vaat eden overlay araçları yanıltıcıdır ve yasal risk taşır. Tam uyum kaynak kod düzeltmesi ve manuel kontrol gerektirir; araç bu süreci ölçer, önceliklendirir ve belgeler.
Türkiye'de dijital erişilebilirlik zorunlu mu?
Kamu, belediye, banka, üniversite, hastane ve okullar için 2025/10 Genelge kapsamında zorunludur; son tarih 21 Haziran 2026 (e-ticaret 2027), asgari seviye WCAG 2.2 Düzey A, idari yaptırım tespit başına 5.000–25.000 TL.
WCAG seviyeleri A, AA, AAA farkı nedir?
A temel, AA yaygın olarak yasal hedef alınan, AAA en kapsamlı gereksinimleri kapsar. Çoğu düzenleme AA'yı hedefler; 2025/10 Genelge asgari A seviyesini şart koşar.
Overlay araçları neden yeterli değil?
Anında uyum iddia eder ama WCAG ihlallerinin çoğunu kaynak kodda çözmez, sorunu gizler. Denetlenebilir rapor/beyan üretmez ve ekran okuyucuyu bozabilir.
Dijital erişilebilirlik denetimi nasıl yapılır?
Otomatik tarama ile başlanır (ihlallerin önemli kısmını yakalar), ardından klavye ve ekran okuyucu ile manuel kontrol yapılır. Bulgular önceliklendirilir, düzeltilir ve beyan ile belgelenir; süreç periyodik tekrarlanır.