Erişilebilirlik İzleme ve Denetleme: Komisyonlar Sitenizi Nasıl Denetleyecek? (2026)

Erişilebilirlik İzleme ve Denetleme: Komisyonlar Sitenizi Nasıl Denetleyecek? (2026)

Kısa cevap: Türkiye'de web siteleri ve mobil uygulamaların erişilebilirliği, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı bünyesinde kurulan Web Siteleri ve Mobil Uygulamaların Erişilebilirliği İzleme Komisyonu tarafından izlenecektir. Denetimin referansı WCAG 2.2 Düzey A ve Bakanlığın yayımladığı resmi kontrol listesidir; uygunsuzluklar tespit başına 5.000–25.000 TL idari para cezasına konu olabilir. Hazırlığın yolu dört adımdır: tara, düzelt, beyan et, belgele.

Bu yazı, 2025/10 sayılı Genelge'nin genel tanıtımı değildir; o rehber ayrı bir yazıda mevcut. Burada odak, izleme ve denetleme mekanizmasının kendisi: kim denetleyecek, neye bakılacak ve denetim kapınıza gelmeden nasıl hazırlanırsınız.

İçindekiler

• Erişilebilirlik izleme ve denetleme nedir?
• Web sitelerini kim denetleyecek? İzleme Komisyonu
• Kimler denetlenecek? Kapsam ve takvim
• Denetimde ne kontrol edilecek?
• Denetim sonuçları: yaptırım, kamuoyu paylaşımı ve Erişilebilirlik Logosu
• Denetime nasıl hazırlanılır? 4 adım
• Denetim öncesi kontrol listesi
• Sıkça Sorulan Sorular

Erişilebilirlik izleme ve denetleme nedir?

Erişilebilirlik izleme ve denetleme, engelli bireylerin hizmetlere erişimini güvence altına almak için erişilebilirlik yükümlülüklerinin resmi komisyonlar eliyle düzenli olarak kontrol edilmesi sürecidir. Yasal dayanağı 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanun'dur ve Türkiye'de iki ayrı kolda işler: fiziksel çevre ve dijital ortam.

Fiziksel kol daha eskidir: 20 Temmuz 2013 tarihli Resmî Gazete'de (sayı 28713) yayımlanan Erişilebilirlik İzleme ve Denetleme Yönetmeliği, binalar, açık alanlar ve toplu taşıma araçlarının erişilebilirliğini valilikler bünyesindeki il komisyonları aracılığıyla denetler. Bakanlık bu kapsamda yıllık izleme ve denetleme planları yayımlamaktadır; 2026 yılı planına ilişkin genelge de Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı'nın mevzuat sayfasında yer alır.

Dijital kol ise yenidir: 21 Haziran 2025 tarihli Resmî Gazete'de (sayı 32933) yayımlanan 2025/10 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi, aynı izleme ve denetleme mantığını web siteleri ve mobil uygulamalara taşıdı. Bu yazının konusu bu ikinci koldur. Dijital erişilebilirlik kavramına ve teknik temeline aşina değilseniz önce ana rehbere göz atmanız faydalı olur.

Web sitelerini kim denetleyecek? İzleme Komisyonu

Web siteleri ve mobil uygulamaları, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı bünyesinde kurulan Web Siteleri ve Mobil Uygulamaların Erişilebilirliği İzleme Komisyonu denetleyecektir. Bakanlığın resmi duyurusuna göre komisyonun başkanı Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanı'dır ve izleme, Bakanlığın her yıl yayımlayacağı izleme planına göre yürütülür.

Yapının üç bileşeni öne çıkar:

• İzleme Komisyonu: İzleme ve değerlendirme sürecini yürüten ana organ. Çalışmasını yıllık olarak yayımlanacak Web Siteleri ve Mobil Uygulamaların Erişilebilirliği İzleme Planı çerçevesinde yapar.
• Danışma Komisyonu: Genelge ile ayrıca bir Web Siteleri ve Mobil Uygulamaların Erişilebilirliği Danışma Komisyonu kuruldu. Bakanlığın duyurusuna göre bu komisyonda İçişleri Bakanlığı, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı, TÜBİTAK, TÜRKSAT ve engellilik alanında ulusal düzeyde en çok temsil gücüne sahip iki konfederasyonun temsilcileri yer alır.
• Uygulama yönergesi: Genelgenin nasıl uygulanacağını düzenleyen Uygulama Usul ve Esasları Hakkında Yönerge, Bakanlığın mevzuat sayfasında yayımlanmıştır.

Komisyonun toplantı düzeni, örneklem seçimi ve yazışma prosedürü gibi işleyiş ayrıntıları için en sağlıklı kaynak Bakanlığın kendisidir; bu ayrıntılar zamanla netleşecektir. Kurumunuz kapsamdaysa aile.gov.tr üzerindeki resmi duyuruları düzenli takip etmenizi öneririz. Genelgenin tam metni ve yükümlülük özeti için 2025/10 Genelge regülasyon sayfamıza bakabilirsiniz.

Kimler denetlenecek? Kapsam ve takvim

Denetim kapsamı yalnızca kamu kurumlarıyla sınırlı değildir; Genelge, kamuya hizmet sunan geniş bir özel sektör grubunu da kapsar. Kapsama giren kuruluşlar ve son tarihler şöyledir:

Bu tablodan iki pratik sonuç çıkar:

1. Birinci grup için uyum süresi doldu. Genelge 21 Haziran 2025'te yayımlandığı için kamu kurumları, bankalar, özel hastaneler ve diğer birinci grup kuruluşların 1 yıllık süresi 21 Haziran 2026 itibarıyla tamamlandı. Bu grup artık "hazırlık dönemi"nde değil, izleme döneminin içindedir.
2. E-ticaret tarafının süresi işliyor. E-ticaret hizmet sağlayıcılarının 21 Haziran 2027'ye kadar zamanı var; ancak birinci grubun deneyimi, son aya bırakılan uyum çalışmasının sağlıklı yürümediğini şimdiden gösteriyor.

Kendi kurumunuzun hangi grupta olduğundan emin değilseniz, Genelge metnindeki kapsam tanımını hukuk biriminizle birlikte değerlendirin; kapsam yorumunda tereddüt varsa Bakanlığın duyurularını esas alın.

Denetimde ne kontrol edilecek?

Denetimin teknik referansı WCAG 2.2 Düzey A'dır: Genelge, web siteleri ve mobil uygulamaların asgari olarak bu seviyeyi karşılamasını şart koşar. Ölçümün somut aracı ise Bakanlığın aile.gov.tr adresinde yayımladığı Web Siteleri ve Mobil Uygulamaların Erişilebilirliği Kontrol Listesi (A Seviyesi) belgesidir; kurum ve kuruluşların kendi tespitlerini bu listeye göre yapması istenir.

Pratikte bu ne demek? WCAG 2.2 Düzey A, bir sitenin engelli kullanıcılar için asgari düzeyde kullanılabilir olması için gereken temel başarı kriterlerini tanımlar. Kontrol listesi mantığıyla bakıldığında öne çıkan başlıklar şunlardır:

• Metin alternatifleri: Görsellerde anlamlı alt metni; dekoratif görsellerin doğru işaretlenmesi.
• Klavye erişimi: Tüm işlevlere fare olmadan, yalnızca klavye ile ulaşılabilmesi; odak tuzağı olmaması.
• Yapı ve anlam: Doğru başlık hiyerarşisi, etiketli form alanları, anlamlı bağlantı metinleri.
• Zamanlama ve hareket: Otomatik içeriklerin kontrol edilebilmesi, nöbet riski oluşturan yanıp sönen içerik bulunmaması.
• Uyumlu kod: Ekran okuyucuların ve diğer yardımcı teknolojilerin içeriği doğru yorumlayabilmesi.

Düzey A'nın tam kriter dökümü ve Düzey AA ile farkı için WCAG 2.2 AA uyum kontrol listemize bakabilirsiniz. Önemli bir uyarı: Düzey A asgari şarttır. Uluslararası pratikte yaygın hedef Düzey AA olduğu için, çalışmanızı A'da durdurmak yerine AA'yı hedefleyen bir yol haritası kurmak orta vadede daha sağlamdır.

Denetim sonuçları: yaptırım, kamuoyu paylaşımı ve Erişilebilirlik Logosu

Denetimde uygunsuzluk tespit edilirse, 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanun çerçevesinde tespit başına 5.000–25.000 TL idari para cezası uygulanabilir. Yaptırım tutarının "tespit başına" işlemesi kritik bir ayrıntıdır: tek bir site denetiminde birden fazla uygunsuzluk tespiti söz konusu olabilir, bu da toplam riski büyütür.

Parasal yaptırımın yanında iki mekanizma daha vardır:

• Kamuoyu paylaşımı: Bakanlığın duyurusuna göre, verilen süre içinde erişilebilirlik şartlarını sağlamayan web siteleri ve mobil uygulamalara ilişkin bilgilerin kamuoyu ile paylaşılması öngörülmektedir. Yani uyumsuzluğun maliyeti yalnızca idari ceza değil, itibar boyutudur.
• Erişilebilirlik Logosu: Madalyonun olumlu yüzü de var. Değerlendirme sonucunda erişilebilir bulunan web siteleri ve mobil uygulamalar, 2 yıl süreyle Erişilebilirlik Logosu kullanma hakkı kazanır. Bu logo, hem denetim sürecini başarıyla geçtiğinizin göstergesi hem de kullanıcılarınıza verilmiş görünür bir taahhüttür.

Burada dürüst bir çerçeve çizelim: hiçbir araç veya danışman size "ceza riskini sıfırlama" garantisi veremez ve vermemelidir. Yapılabilecek en sağlam şey, uygunsuzlukları denetimden önce kendiniz tespit edip düzeltmek ve bu süreci belgelemektir. Yaklaşım üç kelimeyle özetlenir: ölç, düzelt, belgele.

Denetime nasıl hazırlanılır? 4 adım

Denetim hazırlığı dört adımlık bir döngüdür: mevcut durumu tarayın, tespit edilen ihlalleri önem sırasına göre düzeltin, erişilebilirlik beyanınızı yayımlayın ve tüm süreci kanıt üretecek şekilde belgeleyin. Bu döngü tek seferlik değildir; her yeni sayfa ve içerik güncellemesiyle tekrarlanır.

1. Tarayın (ölç): Önce nerede durduğunuzu öğrenin. Ücretsiz erişilebilirlik testi aracımızla sitenizin WCAG 2.2 ihlallerini ve uyum skorunu görün. Ardından Bakanlığın A Seviyesi kontrol listesini indirin ve otomatik tarama sonuçlarını bu listeyle eşleştirin. Otomatik tarama tek başına yeterli değildir; klavye ve ekran okuyucu ile manuel doğrulamanın nasıl yapılacağını dijital erişilebilirlik denetimi rehberimizde adım adım anlattık.
2. Düzeltin (önceliklendir + iyileştir): İhlalleri önem derecesine göre sıralayın: önce Critical ve Serious seviyesindekiler (klavyeyle erişilemeyen işlevler, etiketsiz formlar, eksik alt metinleri), sonra orta ve düşük öncelikliler. Düzeltmelerin bir kısmı geliştirici işidir; kullanıcı tarafındaki tercih katmanı (metin boyutu, kontrast, animasyon durdurma gibi) için erişilebilirlik widget'ı tamamlayıcı bir bileşen olarak kullanılabilir. Widget tek başına siteyi uyumlu yapmaz; kod düzeltmelerinin yerine değil, yanına konur.
3. Beyan edin: Erişilebilirlik beyanı, sitenizin erişilebilirlik durumunu, bilinen kısıtları ve geri bildirim kanalını şeffaf biçimde belgeleyen yapılandırılmış bir metindir. Ücretsiz erişilebilirlik beyanı üreteci ile yapılandırılmış bir beyan oluşturup sitenizde yayımlayın ve düzeltme turlarından sonra güncelleyin.
4. Belgeleyin (kanıtla): Denetim anında elinizde gösterecek bir dosya olsun: tarama raporları ve tarih damgalı skor geçmişi, düzeltme kayıtları, beyan sürümleri, gelen erişilebilirlik geri bildirimleri ve bunlara verilen yanıtlar. Düzenli aralıklarla yapılmış taramaların arşivi, "biz bu işi süreç olarak yönetiyoruz" demenin en somut yoludur.

Denetim öncesi kontrol listesi

Aşağıdaki listeyi denetim hazırlığınızın hızlı özeti olarak kullanabilirsiniz. Her maddeye "evet" diyemiyorsanız, o madde yapılacaklar listenizdir:

• Kapsam netliği: Kurumumuzun hangi grupta olduğunu (21 Haziran 2026 / 2027) ve hangi site ile uygulamaların kapsama girdiğini belirledik.
• Resmi kontrol listesi: aile.gov.tr'de yayımlanan A Seviyesi kontrol listesini indirdik ve sorumlu ekiple paylaştık.
• Otomatik tarama: Sitenin tamamı için güncel bir WCAG 2.2 taraması yaptık; uyum skorumuzu ve ihlal listemizi biliyoruz.
• Kritik düzeltmeler: Critical ve Serious seviyesindeki ihlaller (klavye erişimi, form etiketleri, alt metinleri, başlık hiyerarşisi) kapatıldı veya takvime bağlandı.
• Manuel doğrulama: Ana kullanıcı akışlarını (giriş, arama, form gönderimi, ödeme varsa ödeme) yalnızca klavye ile ve bir ekran okuyucu ile test ettik.
• Erişilebilirlik beyanı: Güncel bir beyan sitede yayında; bilinen kısıtlar ve geri bildirim kanalı belirtilmiş durumda.
• Geri bildirim süreci: Erişilebilirlik geri bildirimlerinin kime düştüğü ve ne sürede yanıtlanacağı tanımlı.
• Kanıt arşivi: Tarama raporları, skor geçmişi, düzeltme kayıtları ve beyan sürümleri tarih damgalı olarak saklanıyor.
• Sorumluluk ataması: Erişilebilirlikten sorumlu kişi veya ekip belli; yeni içerik ve geliştirme süreçlerine erişilebilirlik kontrolü eklendi.
• Resmi takip: Bakanlığın izleme planı ve komisyon duyuruları için aile.gov.tr düzenli takip ediliyor.

Sıkça Sorulan Sorular

Erişilebilirlik izleme komisyonu nedir?

Web Siteleri ve Mobil Uygulamaların Erişilebilirliği İzleme Komisyonu, 2025/10 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi ile Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı bünyesinde kurulan ve web siteleri ile mobil uygulamaların erişilebilirlik durumunu izleyen resmi organdır. İzleme, Bakanlığın her yıl yayımlayacağı izleme planına göre yürütülür; komisyonun yanında kamu kurumları, TÜBİTAK, TÜRKSAT ve engelli konfederasyonlarının temsilcilerinden oluşan bir Danışma Komisyonu da bulunur.

Web sitemi kim, hangi ölçüte göre denetleyecek?

Denetimin sahibi Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı bünyesindeki İzleme Komisyonu'dur. Teknik ölçüt WCAG 2.2 Düzey A ve Bakanlığın aile.gov.tr'de yayımladığı A Seviyesi kontrol listesidir. Kurumların kendi ön tespitlerini de bu listeye göre yapması beklenir. Örneklem ve prosedür ayrıntıları için Bakanlığın resmi duyurularını takip edin.

Denetimde uygunsuzluk bulunursa ne olur?

5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanun çerçevesinde tespit başına 5.000–25.000 TL idari para cezası uygulanabilir. Ayrıca Bakanlığın duyurusuna göre, verilen sürede erişilebilirlik şartlarını sağlamayan site ve uygulamalara ilişkin bilgilerin kamuoyuyla paylaşılması öngörülmüştür. En sağlıklı strateji, uygunsuzlukları denetimden önce kendi taramanızla tespit edip düzeltmek ve süreci belgelemektir.

Erişilebilirlik Logosu nedir, nasıl alınır?

Erişilebilirlik Logosu, yapılan değerlendirmeler sonucunda erişilebilir bulunan web siteleri ve mobil uygulamalara 2 yıl süreyle kullanım hakkı verilen resmi bir işarettir. Logoya giden yol, denetim ölçütlerini karşılamaktan geçer: WCAG 2.2 Düzey A ihlallerinin kapatılması, resmi kontrol listesiyle uyumun doğrulanması ve sürecin belgelenmesi. Başvuru ve değerlendirme ayrıntıları için Bakanlığın duyuruları esas alınmalıdır.

E-ticaret siteleri de denetlenecek mi?

Evet. Genelge kapsamındaki e-ticaret hizmet sağlayıcıları için süre 2 yıldır; yani son tarih 21 Haziran 2027'dir. Bankalar, özel hastaneler, özel okullar, yolcu taşıma firmaları, A grubu seyahat acenteleri ve 200.000 ve üzeri aboneli telekom şirketleri gibi özel sektör kuruluşları ise 21 Haziran 2026 tarihli birinci grupta yer alır.

Fiziksel erişilebilirlik denetimleriyle bu denetim aynı şey mi?

Hayır. 2013 tarihli Erişilebilirlik İzleme ve Denetleme Yönetmeliği kapsamındaki il komisyonları binalar, açık alanlar ve toplu taşıma araçlarını denetler. Web siteleri ve mobil uygulamalar için izleme mekanizması ise 2025/10 sayılı Genelge ile kurulan ayrı bir yapıdır. İki mekanizmanın ortak yasal dayanağı 5378 sayılı Kanun'dur.

Denetimi beklemeden kendi denetiminizi yapın. Komisyonun soracağı sorunun cevabını bugünden bilmek elinizde: ücretsiz erişilebilirlik testi ile sitenizin WCAG 2.2 uyum skorunu ve ihlal listesini birkaç dakikada görün, düzeltme yol haritanızı çıkarın. Erişilebilir Çerez, KVKK çerez onayı ile WCAG/EAA erişilebilirlik uyumunu tek panelde yöneten Türkiye merkezli bir platformdur; sürekli izleme, beyan üretimi ve raporlama için ücretsiz hesap açarak başlayabilirsiniz.

Resmi kaynaklar:

• Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı: Genelge duyurusu ve İzleme Komisyonu bilgisi
• Web Siteleri ve Mobil Uygulamaların Erişilebilirliği Kontrol Listesi (aile.gov.tr, PDF)
• Genelge Uygulama Usul ve Esasları Hakkında Yönerge (aile.gov.tr)
• Erişilebilirlik İzleme ve Denetleme Yönetmeliği (Resmî Gazete, 20.07.2013, sayı 28713)