Erişilebilirlik beyanı (accessibility statement), bir web sitesinin engelli kullanıcılar için ne kadar erişilebilir olduğunu açıklayan resmi bir belgedir. EAA (Avrupa Erişilebilirlik Yasası), EN 301 549 ve Türkiye'de 2025/10 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi bu beyanı giderek daha kritik hâle getiriyor. Ancak çoğu kurumun fark etmediği bir gerçek var: yanlış bir beyan, hiç beyan olmamasından daha risklidir.
1 milyon dolarlık ders: accessiBe / FTC vakası
Nisan 2025'te ABD Federal Ticaret Komisyonu (FTC), erişilebilirlik overlay'i satan accessiBe'ye 1 milyon dolar ödeme cezası kesti. Gerekçe netti: accessiBe, "tek satır kod"un bir siteyi anında WCAG'a uyumlu hâle getirdiğini ve yapay zekâsının kalan işi 48 saatte tamamladığını iddia etmişti. FTC bu iddiaları yanıltıcı ve temelsiz buldu; kararla birlikte, kanıt olmadan otomatik bir aracın "siteyi WCAG uyumlu yaptığını" beyan etmek yasaklandı.
Bu izole bir olay değil. 2023–2024 döneminde overlay/widget kuran 800'den fazla işletme yine de erişilebilirlik davasıyla karşılaştı. Mahkemeler tekrar tekrar aynı sonuca vardı: "erişilebilirlik sorunlarını çözdüğünü iddia eden bir yazılım kurmak, sitenin gerçekten erişilebilir olduğunu göstermez."
Neden "tam uyumlu" demek tehlikeli?
Otomatik tarama araçları değerlidir — ama WCAG ihlallerinin yalnızca %30–40'ını yakalayabilir. Anlamlı alternatif metin, mantıklı odak sırası, altyazı doğruluğu gibi kriterler manuel testle doğrulanmalıdır. Bu yüzden:
- Bir tarama sorun bulduğunda bunu kanıtlar → beyan en fazla "kısmen uyumlu" olabilir.
- Bir tarama sorun bulamadığında bu "tam uyum"u kanıtlamaz → yine "tam uyumlu" denemez.
Yani "tam uyumludur" ibaresi, gerçek ve kapsamlı bir değerlendirme (otomatik + manuel) olmadan yazıldığında, hem hukuki hem itibari bir risktir.
Doğru bir erişilebilirlik beyanı nasıl olmalı?
AB Komisyonu'nun model beyanı (Uygulama Kararı 2018/1523) ve EN 301 549, beyanın belirli bir iskelete sahip olmasını ister:
- Uyumluluk durumu — tek cümle, üç seçenekten biri: tam / kısmen / uyumlu değil (standart + sürüm + seviye belirtilerek, ör. WCAG 2.2 AA).
- Erişilebilir olmayan içerik — üç alt başlık: standarda uyumsuzluk (başarısız WCAG ölçütüyle), orantısız yük ve kapsam dışı içerik.
- Hazırlanma — değerlendirme yöntemi (öz / üçüncü taraf), tarih ve son gözden geçirme; beyan en az yılda bir güncellenmeli.
- Geri bildirim ve şikâyet prosedürü — iletişim kanalı, yanıt süresi ve yetkili merci (Türkiye'de Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı'nın ilgili birimi ile TİHEK).
Ve en önemlisi: beyan bir öz-beyandır — kimse onu "onaylamaz". Bu yüzden doğruluğu ve güncelliği tamamen onu yayınlayan kuruluşun sorumluluğundadır. Gerçeğe uymayan bir beyan, koruma değil yükümlülük getirir.
Erişilebilir Çerez farkı: dürüst, kanıta dayalı beyan
Erişilebilir Çerez'in erişilebilirlik beyanı üreteci, tam olarak bu riskin karşıtı üzerine kurulu:
- Gerçek WCAG taramasına dayanır. Beyan, sitenizin son taramasından (uyum skoru, önem dereceli ihlaller, taranan sayfa, tarih) otomatik üretilir — boş bir şablon değil.
- Asla "tam uyumlu" demez. Açık bir ihlal varken sistem otomatik olarak "kısmen uyumlu"ya düşer ve "otomatik testler tüm kriterleri kapsamaz, tam uyum manuel inceleme gerektirir" notunu ekler.
- Yapı hukuken doğrudur. EN 301 549 / AB model beyanı iskeleti; adlandırılmış şikâyet mercileri; öz-beyan disclaimer'ı.
- Yayınlanır ve bağlanır. Beyan kendi public adresinde yayınlanır ve erişilebilirlik widget'ından linklenir; 12 ayda bir güncelleme hatırlatması gönderilir.
Kısacası: accessiBe'nin cezalandırıldığı "abartılı uyum iddiası"nın tam tersi — savunulabilir, kanıta dayalı, dürüst bir beyan.
Sonuç: Erişilebilirlik beyanı bir pazarlama rozeti değil, hukuki bir taahhüttür. Doğru olan, sitenizi gerçekten ölçmek ve bulguları dürüstçe beyan etmektir. Erişilebilir Çerez tam da bunu otomatikleştirir.