EN 301 549 vs WCAG 2.2: Farklar ve Türkiye Uygulaması

EN 301 549 vs WCAG 2.2: Farklar ve Türkiye Uygulaması

Kısa cevap: WCAG 2.2 W3C (World Wide Web Consortium) tarafından yayımlanan, web içeriklerine odaklı uluslararası teknik tavsiyedir. EN 301 549 v3.2.1 ise ETSI/CEN/CENELEC tarafından yayımlanan Avrupa Standardı'dır ve sadece web içeriklerini değil, donanım, mobil uygulamalar, ATM'ler, kiosklar ve tüm ICT (Bilgi ve İletişim Teknolojileri) ürünlerini kapsar. EN 301 549, WCAG 2.1 AA'yı doğrudan referans alır (kademeli olarak 2.2'ye geçiş). Türkiye'de KAİK kılavuzu EN 301 549'a doğrudan atıf yapmaz ancak WCAG standartlarına dayanır. Aşağıda farklar, hangi durumda hangisi referans alınmalı, pratik karar tablosu ve Türkiye'de yasal çerçeve detaylı işleniyor.

İçindekiler

• EN 301 549 nedir?
• WCAG 2.2 ile ilişkisi
• EN 301 549'un ek gereksinimleri
• Web Accessibility Directive 2016/2102
• Türkiye'de KAİK ile uyum
• Hangisi nerede zorunlu? — Karar Tablosu
• Pratik uygulama önerileri
• Sıkça Sorulan Sorular

EN 301 549 nedir?

EN 301 549 "Accessibility requirements for ICT products and services", Avrupa Telekomünikasyon Standartları Enstitüsü (ETSI), CEN ve CENELEC'in ortak yayımladığı harmonised Avrupa Standardı'dır. İlk versiyon 2014'te yayımlandı; mevcut güncel sürüm v3.2.1 (2021).

Kapsam

EN 301 549 sadece web değil, tüm ICT alanını kapsar:

• Web içerikleri (Chapter 9)
• Belgeler — PDF, Word, ePub (Chapter 10)
• Yazılım — masaüstü + mobil uygulamalar (Chapter 11)
• Donanım — ATM, kiosk, ofis ekipmanı (Chapter 8)
• Dökümantasyon ve destek hizmetleri (Chapter 12)
• İki yönlü iletişim — VoIP, video konferans (Chapter 6, 7)
• Audiovisual içerikler (Chapter 7)

Harmonised standart anlamı

"Harmonised" terimi, AB regülasyonlarıyla uyumlu olduğu resmi olarak kabul edilen standart anlamına gelir. Bir Avrupa direktifi (örn. Web Accessibility Directive 2016/2102 veya EAA 2019/882) bir gerekliliği belirlediğinde, harmonised standart referansı o gerekliliğin pratik tatbikidir.

WCAG 2.2 ile ilişkisi

EN 301 549 Chapter 9 (Web içerikleri), doğrudan WCAG 2.1 AA'yı referans alır — bu da WCAG 2.0 AA'yı kapsadığı anlamına gelir. WCAG 2.2 (Ekim 2023 yayımlandı) yeni 9 başarı kriteri ekledi:

• 2.4.11 Focus Not Obscured (Minimum) — AA
• 2.4.12 Focus Not Obscured (Enhanced) — AAA
• 2.4.13 Focus Appearance — AAA
• 2.5.7 Dragging Movements — AA
• 2.5.8 Target Size (Minimum) — AA
• 3.2.6 Consistent Help — A
• 3.3.7 Redundant Entry — A
• 3.3.8 Accessible Authentication (Minimum) — AA
• 3.3.9 Accessible Authentication (Enhanced) — AAA

EN 301 549'un sonraki revizyonları (v3.3+) WCAG 2.2'yi referans alacak. Şu an için WCAG 2.2 AA hedeflemek geleceğe dönük en güvenli yaklaşımdır.

Özet ilişki diyagramı

WCAG 2.0 AA (2008)
   ↓ aynen geçerli
WCAG 2.1 AA (2018) — yeni 17 SC eklendi
   ↓ aynen geçerli
WCAG 2.2 AA (2023) — yeni 9 SC eklendi
   ↓ kademeli geçiş
EN 301 549 v3.2.1 (2021) — şu an WCAG 2.1 AA referansı
   ↓ kademeli güncelleme
EN 301 549 v3.3 (gelecek) — WCAG 2.2 AA referansı

EN 301 549'un ek gereksinimleri

WCAG 2.2'nin kapsamadığı ek gereksinimleri EN 301 549'da bulursunuz:

Chapter 8 — Donanım

• Klavye / numerik tuş takımı ulaşılabilirliği (yükseklik, basma kuvveti)
• Görsel + işitsel ikincil sinyaller
• Ses çıkışı kalitesi (gürültü oranı)
• Ekran parlaklığı, görüş açısı, yansıma

Chapter 10 — Belgeler (PDF, Word, ePub)

• Doğru başlık hiyerarşi
• Alternatif metin
• Yapısal işaretleme
• Renk kontrast
• Form alanları erişilebilir

Chapter 11 — Yazılım (mobil uygulamalar dahil)

• Mobil için ek gereksinimler (touch target boyutu, gesture alternatifleri)
• Klavye + harici cihaz desteği
• Sistem erişilebilirlik özelliklerine müdahale etmemek (VoiceOver/TalkBack uyumu)

Chapter 12 — Dökümantasyon ve destek

• Erişilebilirlik dokümantasyonu zorunlu
• Müşteri destek kanalları kendisi erişilebilir olmalı
• Eğitim materyalleri erişilebilir formatta

Web Accessibility Directive 2016/2102

AB Web Accessibility Directive (WAD) 2016/2102, kamu sektörü web sitelerini ve mobil uygulamalarını kapsayan AB direktifidir:

• Yürürlük: 23 Eylül 2018 (yeni sitelerde), 23 Eylül 2020 (eski sitelerde), 23 Haziran 2021 (mobil app'lerde)
• Hedef: Tüm AB kamu kurum siteleri WCAG 2.1 AA + EN 301 549 v3.2.1 uyumlu
• Zorunluluklar:
  • Erişilebilirlik beyanı yayımlama
  • Geri bildirim mekanizması
  • Şikayet süreci
  • Yıllık raporlama
  • Üye devlette gözetim otoritesi

WAD = kamu sektörü + EAA = özel sektör (e-ticaret, bankacılık vb.) → birlikte AB erişilebilirlik regülasyon çerçevesini oluşturur.

Türkiye'de KAİK ile uyum

Kamu Bilgi Sistemlerinde Erişilebilirlik Kılavuzu (KAİK) Cumhurbaşkanlığı Dijital Dönüşüm Ofisi tarafından yayımlanan, kamu kurum web siteleri için Türkiye'deki temel kılavuzdur.

Yasal dayanak

• 6701 sayılı İnsan Hakları Kanunu (2017)
• 5378 sayılı Engelliler Kanunu (2005, güncellemeler)
• Cumhurbaşkanlığı 2019/12 sayılı Bilgi ve İletişim Güvenliği Tedbirleri Genelgesi
• Cumhurbaşkanlığı Dijital Dönüşüm Ofisi yönergeleri

KAİK'in standart referansı

KAİK, doğrudan EN 301 549'a referans yapmaz ancak WCAG 2.1 AA standartlarını referans alır. Pratikte:

• Kamu kurum sitelerinde WCAG 2.1 AA beklenir
• Mobil uygulamalarda WCAG 2.1 AA + EN 301 549 Chapter 11 önerilir
• Belge erişilebilirliği için PDF/UA (ISO 14289) önerilir

Sayıştay denetimi ve EYHGM

Yıllık denetimlerde erişilebilirlik durumu sorgulanabilir. EYHGM (Engelli ve Yaşlı Hizmetleri Genel Müdürlüğü) ve vatandaş şikayetleri de mekanizmadır.

Hangisi nerede zorunlu? — Karar Tablosu

Pratik uygulama önerileri

1. Yeni proje başlatıyorsanız

Doğrudan WCAG 2.2 AA hedefleyin. Hem mevcut hem gelecekteki regülasyonlara uygun.

2. AB pazarına satış yapıyorsanız

EN 301 549 v3.2.1 dokümanını indirin, ilgili Chapter'ları (web için Ch9, mobil için Ch11) okuyun. Self-assessment yapın.

3. Türk kamu kurumuysanız

KAİK kılavuzunu temel alın; WCAG 2.1 AA hedefleyin. EAA'yı geleceğe yönelik referans olarak takip edin.

4. PDF/Word belge yayınlıyorsanız

EN 301 549 Chapter 10 kuralları uygulayın: doğru başlık hiyerarşi, alt text, yapısal işaretleme.

5. Erişilebilirlik beyanınızı yayımlayın

Tek bir tarama veya yıllık güncelleme yapın; sürekli geri bildirim mekanizması (erisilebilirlik@yourdomain) kurun.

Sıkça Sorulan Sorular

EN 301 549 belgesi nereden indirilebilir?

etsi.org/standards adresinden ücretsiz indirilebilir (PDF, ~750 sayfa). Türkçe çevirisi yok — İngilizce orijinali kullanılır.

WCAG 2.1 yeterli mi yoksa 2.2'ye geçmeli miyim?

Yeni projelerde 2.2 hedefleyin. Mevcut projelerde 2.1 AA başarılıysa, 2.2'nin 9 yeni SC'sini kademeli ekleyin.

EN 301 549 sertifikası alabilir miyim?

Kendi kendine değerlendirme (self-declaration) mümkündür. Resmi sertifika için EN ISO 17025 akrediteli laboratuvarlara başvurulur. Türkiye'de bu hizmeti sunan az sayıda kurum vardır.

KAİK'in WCAG referans seviyesi nedir?

KAİK net olarak WCAG 2.1 AA'ya referans yapar. Ancak AAA seviyesi tavsiye edilir (zorunlu değil).

Mobile uygulamalar için ayrı standart var mı?

WCAG 2.2 AA çoğunlukla uygulanır. Ek olarak EN 301 549 Chapter 11 mobil-spesifik gereksinimleri içerir (touch target boyut, gesture alternatifleri). iOS Human Interface Guidelines ve Android Accessibility Best Practices de referans alınmalı.

PDF erişilebilirliği için hangi standart?

PDF/UA (ISO 14289-1) ana standarttır. EN 301 549 Chapter 10 PDF/UA'ya referans verir. Adobe Acrobat Pro ile uyum testi yapılabilir.

Hangi standardı hedeflemeniz gerektiği konusunda emin değilseniz iletişime geçin — bankacılık, e-ticaret, kamu, fintech için ayrı pratik tavsiye sunuyoruz. Erişilebilir Çerez erişilebilirlik widget'ı WCAG 2.2 AA + EN 301 549 Ch9 odaklı tasarlandı.

Kaynaklar:

• EN 301 549 v3.2.1 — etsi.org
• WCAG 2.2 — w3.org/TR/WCAG22
• WAD 2016/2102 — eur-lex.europa.eu
• KAİK — Cumhurbaşkanlığı Dijital Dönüşüm Ofisi yayınları